Veel vrouwen die verkracht worden, bevriezen ter plekke

1 op de 5 mannen tussen de 16 en 35 jaar vindt dat een verkrachting niet zo erg is, als de bewuste vrouw zich niet verdedigt of niet duidelijk nee zegt. Dat blijkt uit deze week gepubliceerd onderzoek door I&O Research in opdracht van Amnesty International. 84% van de mensen vindt dat er geen verzachtende omstandigheden zijn voor verkrachting. Toch geeft 11% van de ondervraagde mannen aan dat het een ‘verzachtende omstandigheid’ kan zijn als het slachtoffer het niet fysiek en/of verbaal tegenhoudt. 5% vindt voorts dat verkrachting binnen een huwelijk of relatie ook minder zwaar gestraft moet worden. Jawel, welkom in 2020. Het onderzoek is gehouden, omdat er een wetswijziging op komst is die het makkelijker maakt een verkrachter te veroordelen, ook als er geen geweld is gebruikt. 19% van de vrouwelijke respondenten geeft aan ooit te hebben meegemaakt dat iemand haar lichaam zonder instemming binnendrong

Fight Flight Freeze
Heel hard schreeuwen en krijsen, je telefoon proberen te pakken, van je af slaan en een karateslag uitdelen. Allemaal dingen die vrouwen bedenken die zouden toepassen, mochten ze het slachtoffer worden van seksueel geweld. Maar de werkelijkheid ligt anders Veel verkrachte vrouwen ervaren het zogenaamde ‘bevriezen effect’. Niks meer kunnen: geen bewegingen, geen geluid, geen kracht. Bij extreme angst kunnen 3 reacties ontstaan om te overleven: ‘fight’, ‘flight’ en dus ‘freeze’. Vrouwen die bij een verkrachting in die laatste modus schieten, hebben ook nog eens een 3x groter risico op het ontwikkelen van PTSS.

Anna Möller
Zo blijkt uit onderzoek van Anna Möller, MD, PhD, van Karolinksa Instituut en het Stockholm Ziekenhuis. Zij en haar team bestudeerden deze zogenaamde ‘tonische immobiliteit’ tijdens het misbruik bij 298 vrouwen. Van hen gaf maar liefst 70% aan te maken te hebben gehad met dit verschijnsel en 48% meldde extreme tonische immobiliteit tijdens de verkrachting. Van de 189 vrouwen die na een half jaar opnieuw werden onderzocht, had 38,1% PTSS en 22,2% een zware depressie ontwikkeld.

Tonische immobiliteit
Onderzoek naar tonische immobiliteit onder verkrachtingsslachtoffers is niet nieuw, maar deze resultaten laten zien dat het vaker voorkomt dan eerder werd gedacht, aldus Dr Anna Möller. Ze zegt dat de resultaten, die gepubliceerd zijn in het wetenschappelijk tijdschrift Acta Obstetricia et Gynecologica Scandanavia, kunnen helpen om de studenten Geneeskunde en Rechten te informeren.

Depressie, PTTS, angststoornis
Volgens Iva Bicanic, hoofd van het Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht en het Centrum Seksueel Geweld, ontstaat zo’n depressie of angststoornis doordat verkrachtingsslachtoffers zichzelf de schuld geven dat ze zich niet verzet hebben. “Ze schamen zich ervoor.” Daardoor durven ze ook niet over de verkrachting te praten en komen ze niet tot verwerken.

Eerst consensus
Minister Grapperhaus van Justitie & Veiligheid wil met een nieuwe wet meer bescherming geven aan slachtoffers die tijdens een verkrachting ‘bevriezen’ en zich dus zich dus niet hebben verzet. Dat kondigde hij vorig jaar reeds bij ZEMBLA aan. “Als de rechter vaststelt dat de dader wist, of op grond van feiten en omstandigheden behoorde te weten dat de ander niet uit vrije wil aan die seksuele handelingen deelnam, dan mag de rechter strafbaarheid constateren. Dat moet in onze wetgeving komen.”

Nederlandse wet aangepast
Al in 2012 zette de Nederlandse regering een handtekening onder het Verdrag van Istanbul. Daarin werd onder meer afgesproken dat de zedenwetgeving in veel landen verbeterd moest worden. Seks moet strafbaar zijn als de een niet wil, en de ander dat weet. Ook als er geen dwang wordt gebruikt. “De Nederlandse wet moet worden aangepast, simpelweg omdat het Verdrag van Istanbul daartoe verplicht”, aldus hoogleraar strafrecht Kai Lindenberg.

Weet dat je allebei JA bedoelt
Minister Grapperhaus gaat nog een stap verder dan het Verdrag van Istanbul, zegt Lindenberg tegen ZEMBLA. “Niet alleen wordt het strafbaar als één van de twee niet wil en de ander dat weet. Maar ook als de ander dat hoorde de weten. Dus als de dader niet genoeg moeite heeft gedaan om te achterhalen of de ander ook wilde.” Slachtoffers van verkrachting die bevriezen, zullen vooral bij dat laatste baat hebben.

Ook zonder geweld kan het verkrachting zijn
Volgens de huidige Nederlandse wet is er pas sprake van verkrachting als de verdachte dwang heeft gebruikt. Bijvoorbeeld door geweld of dreiging met geweld. Bij vrouwen (70% dus) die in een tonische immobiliteit schieten, is daar uiteraard geen sprake van. Officier van justitie Eva Kwakman licht toe aan ZEMBLA: “Je hebt bijvoorbeeld situaties waarbij mensen gewoon met elkaar op date zijn en op enig moment beginnen ze te zoenen en op enig moment gaat dat verder. En tijdens dat dat gebeurt denkt dat slachtoffer: ‘ik wil het eigenlijk helemaal niet’. Maar je kan dat eigenlijk niet aan haar merken. In dat soort situaties kun je op basis van de huidige wetgeving niet zeggen dat er sprake was van verkrachting. Ook al wilde iemand dat vanbinnen niet.”

Let’s talk about yes
De nieuwe wet van minister Grapperhaus maakt seks tegen de wil strafbaar. Maar het noemt het nog steeds geen verkrachting en de maximumstraf is daarom slechts half zo hoog. De definitie van verkrachting moet op de schop. Niet dwang en geweld moeten daarin centraal staan, maar het ontbreken van instemming. Amnesty International voert daarvoor momenteel een kaartenactie. Ook jij kunt je stem laten horen: ga naar Amnesty.nl.

Hieronder de promo van de bewuste aflevering. De gehele uitzending vind je op de NPO-player en op de site van Zembla TV.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *